Ο έλεγχος της εξουσίας και η πολιτική αντιπαράθεση έχουν ουσιαστική θέση στη δημοκρατία. Αξίζει, όμως, να δώσουμε ανάλογο βάρος στην αξιολόγηση των προτεινόμενων λύσεων
Όταν επέστρεψα στην Κύπρο το 2013, μετά τις σπουδές μου, η ανοιχτή δημόσια συζήτηση με αξιωματούχους μού φαινόταν σχεδόν ανύπαρκτη. Στις ώριμες δημοκρατίες που είχα γνωρίσει, αποτελούσε τον κανόνα. Θυμάμαι να παρακολουθώ στη Νέα Υόρκη ένα δημόσιο debate υποψηφίων δημάρχων, με ερωτήσεις από το κοινό. Θυμάμαι επίσης συζητήσεις τύπου fireside σε πανεπιστήμια για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκείνο που μου έμενε ήταν η αμεσότητα: ο πολίτης μπορούσε να θέσει την ερώτησή του και να ζητήσει εξηγήσεις για μια θέση.
Τα τελευταία χρόνια η εικόνα στην Κύπρο έχει βελτιωθεί. Συνέδρια όπως το Cyprus Forum και το ετήσιο συνέδριο του Economist στην Κύπρο δημιουργούν ευκαιρίες διαλόγου με πολιτικούς και εμπειρογνώμονες. Η Βουλή των Νέων Αντιπροσώπων, από το 2016, δίνει στους νέους τη δυνατότητα να επεξεργάζονται προτάσεις και να τις μεταφέρουν στις κοινοβουλευτικές επιτροπές. Μαζί με τις ανοιχτές εκδηλώσεις των πανεπιστημίων και τις πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών, συμβάλλουν σε μια κουλτούρα συμμετοχής. Αυτή η πρόοδος αξίζει να αναγνωριστεί και να ενισχυθεί. Το επόμενο βήμα είναι να συνδέσουμε πιο σταθερά αυτόν τον διάλογο με το περιεχόμενο των αποφάσεων.
Η Κύπρος μπορεί να αξιοποιήσει πολύ καλύτερα τη γνώση και την ενέργεια που διαθέτει. Ένας τρόπος είναι να δώσουμε περισσότερο χώρο στη δημόσια συζήτηση για τις λύσεις που μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητά μας.
Στα μέσα ενημέρωσης, στις συνεντεύξεις και στα podcasts, η προσοχή στρέφεται συχνά στο ποιος είπε τι, ποιος απάντησε σε ποιον και πώς επηρεάζονται οι κομματικές ισορροπίες. Συζητούμε εκτενώς τα politics, τον ανταγωνισμό για την εξουσία, και λιγότερο τα policies, το περιεχόμενο των δημόσιων πολιτικών. Ο έλεγχος της εξουσίας και η πολιτική αντιπαράθεση έχουν ουσιαστική θέση στη δημοκρατία. Αξίζει, όμως, να δώσουμε ανάλογο βάρος στην αξιολόγηση των προτεινόμενων λύσεων.
Το ζήτημα έχει καταγραφεί και διεθνώς. Μελέτη του Shorenstein Center του Harvard για την κάλυψη της τελικής προεκλογικής περιόδου στις ΗΠΑ το 2016, σε δέκα μεγάλα μέσα, βρήκε ότι το 10% της κάλυψης αφορούσε θέματα πολιτικής και το 42% την εκλογική κούρσα. Θα είχε αξία να γίνει αντίστοιχη συστηματική καταγραφή στην Κύπρο, ώστε η συζήτηση να στηρίζεται και σε δικά μας δεδομένα.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με συγκεκριμένες ερωτήσεις. Ποια μέτρα κάνουν τη στέγη προσιτή και με ποιο κόστος; Ποιες παρεμβάσεις μειώνουν τους χρόνους αναμονής στην υγεία; Τι δοκίμασαν άλλες χώρες, τι απέδωσε και τι μπορεί να προσαρμοστεί στις δικές μας συνθήκες;
Οι απαντήσεις χρειάζονται αξιόπιστα στατιστικά, επιστημονικές μελέτες, έρευνες κοινής γνώμης και δείκτες που επιτρέπουν να ελέγχουμε την πρόοδο. Μια εβδομαδιαία ζωντανή συζήτηση για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, με Κύπριους και ξένους εμπειρογνώμονες και ανθρώπους που το βιώνουν, θα μπορούσε να προσφέρει πολλά. Με απλή γλώσσα, σύγκριση εναλλακτικών λύσεων και επιστροφή στο θέμα λίγους μήνες αργότερα, για να δούμε τι άλλαξε.
Μια τέτοια συζήτηση μπορεί να βελτιώσει την νομοθετική διαδικασία. Πριν ψηφιστεί μια ρύθμιση, μπορούμε να εντοπίσουμε αδυναμίες, να εξετάσουμε το κόστος εφαρμογής της και να ακούσουμε όσους θα επηρεάσει. Η δημοκρατική νομιμοποίησή της ενισχύεται όταν οι πολίτες κατανοούν τις επιλογές και βλέπουν πώς οι παρατηρήσεις τους λαμβάνονται υπόψη. Η τεκμηριωμένη διαφωνία βοηθά να λαμβάνονται καλύτερες αποφάσεις. Υπάρχουν βέβαια και τα επίσημα δημοκρατικά εργαλεία όπως είναι οι δημόσιες διαβουλεύσεις και οι συνεδριάσεις στις κοινοβουλευτικές επιτροπές, όμως αυτή η συζήτηση πρέπει να αντικατοπτριστεί και στον δημόσιο διάλογο.
Ένα μέρος από τον χρόνο και την ενέργεια που αφιερώνουμε στις δηλώσεις και στις αντιδράσεις θα μπορούσε να τροφοδοτήσει αυτή την προσπάθεια. Δημοσιογράφοι, πανεπιστήμια, πολιτικοί και πολίτες μπορούμε να συμβάλουμε, ο καθένας με τον ρόλο του.
Η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να κάνει τη γνώση καθημερινό εργαλείο της δημοκρατίας της. Ας δώσουμε στις λύσεις τον χρόνο και την προσοχή που αξίζουν.
