Η ρευστή κάλπη του Ισραήλ

Αινιγματικές δημοσκοπήσεις, επικοινωνιακά ατοπήματα και αδιόρατες πολιτικές ατζέντες

Θολό παραμένει το πολιτικό σκηνικό στο Ισραήλ, παρότι σε λιγότερο από είκοσι ημέρες οι πολίτες του θα κληθούν να επιλέξουν ποια κυβέρνηση θα σχηματιστεί την επομένη της 27ης Οκτωβρίου. Οι βουλευτικές εκλογές είναι ίσως οι πιο κρίσιμες των τελευταίων δεκαετιών, καθώς ο πόλεμος που άρχισε ξαφνικά το πρωί της 7ης Οκτωβρίου 2023, με την επίθεση της Χαμάς, εξακολουθεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο μέχρι σήμερα, ενώ πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, κυρίως ως προς το ζήτημα της απόδοσης ευθυνών.

Επικοινωνιακές αστοχίες της παράταξης Νετανιάχου

Σφυγμομετρώντας την τοπική κοινή γνώμη και τον παλμό της ισραηλινής ειδησεογραφίας, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι σημαντικές επιχειρησιακές επιτυχίες που σημειώθηκαν μοιάζουν να έχουν σχεδόν ξεχαστεί. Η επιχείρηση των beepers, η οποία μέσα σε λίγες μόνο ώρες αποδεκάτισε την Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η εκτέλεση ολόκληρης της ηγεσίας της Χαμάς εντός και εκτός Γάζας, τα πλήγματα κατά των Χούθι, καθώς και το γεγονός ότι το Ιράν, αλλά και η ίδια η ιρανική πρωτεύουσα, η οποία στερούνταν μηχανισμού αεράμυνας, βομβαρδίζονταν επί εβδομάδες από την ισραηλινή αεροπορία, θα ήταν λογικό να «μετρήσουν» στα «υπέρ» της διακυβέρνησης Νετανιάχου ενόψει των εκλογών. Παρ’ όλα αυτά, τα ισραηλινά ΜΜΕ, αλλά, περιέργως, και τα κόμματα της σημερινής συμπολίτευσης δίνουν την εντύπωση ότι δεν ενδιαφέρονται να αναδείξουν επικοινωνιακά αυτές τις, ομολογουμένως, σημαντικές στρατιωτικές επιχειρήσεις ενόψει των επικείμενων εκλογών. Αν και δεν υπάρχει σαφής εξήγηση γι’ αυτό, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο Βενιαμίν Νετανιάχου, παρότι αποδείχθηκε ικανότατος στη διαχείριση μεγάλης μερίδας της ισραηλινής κοινής γνώμης, ίσως τελικά να έθεσε τον πήχη πολύ ψηλά.

Όταν άρχισε ο πόλεμος, τόνιζε ιδιαίτερα ότι στόχος του ήταν η «ολοκληρωτική νίκη» στη Γάζα και η «πλήρης εξαφάνιση» της Χαμάς. Αργότερα, όταν στο κάδρο μπήκε το ιρανικό μέτωπο, μιλούσε για «κατάρρευση του καθεστώτος της Τεχεράνης». Σήμερα, τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου, σε επικοινωνιακό επίπεδο, εάν κανείς ρωτήσει τον μέσο Ισραηλινό ποιους στόχους έθεσε ο Νετανιάχου για αυτόν τον πόλεμο, θα απαντήσει αυθόρμητα ότι ήταν οι τρεις αυτές «δεσμεύσεις». Στη συνέχεια, θα συμπληρώσει: «…αλλά καμία από αυτές τις υποσχέσεις δεν είδαμε να γίνεται πραγματικότητα».

Ο απλός καθημερινός άνθρωπος που θα συναντήσεις στους δρόμους μιας ισραηλινής πόλης είναι αυτός που τελικά θα κρίνει το αποτέλεσμα της κάλπης. Ο μέσος πολίτης, ανεξάρτητα από το αν συμπαθεί ή όχι τον Νετανιάχου, θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο πήχης που ο ίδιος έθεσε ήδη από την αρχή του πολέμου τοποθετήθηκε τελικά «πιο ψηλά απ’ όσο ίσως θα έπρεπε». Και η απόδειξη είναι απλή: τρία χρόνια τώρα, όλα τα πολεμικά μέτωπα παραμένουν ανοιχτά και τα ερωτήματα σχετικά με τις ευθύνες παραμένουν αναπάντητα. Αυτά είναι τα δεδομένα, τα οποία δεν είναι δυνατόν να αμφισβητηθούν από κανέναν.

Μία αντιπολίτευση που «συμφωνεί διαφωνώντας»

Οι επικοινωνιακές αστοχίες των κομμάτων της συμπολίτευσης μέχρι στιγμής, κατά έναν περίεργο τρόπο, «ισοφαρίζουν» αντίστοιχες επικοινωνιακές αστοχίες των εβραϊκών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Και αυτή ίσως είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή αυτής της εξαιρετικά ασυνήθιστης προεκλογικής περιόδου που διανύει η χώρα.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του διαστήματος που μεσολάβησε από την επίθεση της Χαμάς, στις 7 Οκτωβρίου 2023 έως σήμερα, κάθε φορά που το Ισραήλ καλείτο να λάβει αποφάσεις-κλειδιά για τη διαχείριση των πολεμικών μετώπων, οι ηγέτες των κομμάτων της αντιπολίτευσης επέλεγαν να συντάσσονται με τις επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου. Κανένα εβραϊκό αντιπολιτευτικό κόμμα δεν κατηγόρησε την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της Χαμάς. Κανένας πολιτικός ηγέτης της αντιπολίτευσης δεν αποδέχθηκε τις διεθνείς κατηγορίες για διάπραξη γενοκτονίας. Καμία αντίρρηση δεν εκφράστηκε για την κατάληψη εδαφών σε Λίβανο και Συρία. Καμία αμφισβήτηση δεν διατυπώθηκε για τις αεροπορικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν και των Χούθι. Όλοι οι ηγέτες της αντιπολίτευσης καταδίκασαν την έκδοση διεθνών ενταλμάτων σύλληψης, αποδίδοντας παράλληλα τις ποικίλες αντι-ισραηλινές εκδηλώσεις στο εξωτερικό στην άνοδο του αντισημιτισμού και του ρατσισμού κατά των απανταχού Εβραίων.

Σε όλες αυτές τις σημαντικές πτυχές του πολέμου, η εβραϊκή αντιπολίτευση στην πραγματικότητα συντάχθηκε, λίγο έως πολύ, με τη θεώρηση που υιοθετεί η κυβέρνηση Νετανιάχου. Από την άλλη, οι ακραίες εκφράσεις των υπουργών Μπεν Γκβιρ και Σμότριτς βρίσκονται σαφώς μόνιμα στο επίκεντρο των αντιπολιτευτικών επικρίσεων. Ωστόσο, στα σοβαρά ζητήματα επικοινωνιακής και επιχειρησιακής διαχείρισης του πολεμικού σκηνικού, η αντιπολίτευση δεν έδρασε ως «πραγματική» αντιπολίτευση.

Στόχος η προσωπικότητα του Νετανιάχου

Ο αντιπολιτευτικός λόγος τόσο κατά την τελευταία τριετία, όσο και ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, έχει ένα κοινό σημείο: στοχεύει την προσωπικότητα του Νετανιάχου. Το γεγονός ότι εξακολουθεί να λογοδοτεί στη δικαιοσύνη για υποθέσεις διαφθοράς, ότι παρεμποδίζει την πλήρη διαφάνεια ως προς τις ευθύνες που είχε τόσο πριν όσο και κατά την ημέρα εκδήλωσης της επίθεσης της Χαμάς, και τέλος, ότι είναι αυτός που ουσιαστικά «έφερε στο σαλόνι της εξουσίας» τις ρατσιστικές, ακραίες φωνές των Μπεν Γκβιρ και Σμότριτς. Παράλληλα, καλύπτει τους Υπερορθόδοξους, οι οποίοι του εξασφαλίζουν μεν κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με αντάλλαγμα, όμως, να μην υποχρεώνονται να στρατευθούν, τη στιγμή που οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα επάνδρωσης των μάχιμων μονάδων εν καιρώ πολέμου. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά της κοινής προεκλογικής γραμμής που ακολουθούν σήμερα τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης.

Έλλειψη ενιαίας αντιπολιτευτικής ατζέντας

Από την άλλη, τα αντιπολιτευτικά κόμματα χαρακτηρίζονται από ιδεολογική ανομοιογένεια, δίνοντας την εντύπωση ότι, τελικά, το μόνο που τα ενώνει είναι ένας και μοναδικός αντίπαλος: η προσωπικότητα του Βενιαμίν Νετανιάχου και οι ακραίες φωνές που τον πλαισιώνουν στο υπουργικό συμβούλιο. Και αυτό, από μόνο του, ίσως τελικά να μην αρκεί, προκειμένου να μπορέσουν να αρθρώσουν έναν ολοκληρωμένο αντιπολιτευτικό λόγο.

Για παράδειγμα, ο κεντροαριστερός Γιαΐρ Λαπίντ μπορεί να τάσσεται υπέρ της λύσης των δύο κρατών, ωστόσο, σε πρόσφατες συνεντεύξεις του, δηλώνει ότι «η σύσταση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους δεν είναι επί του παρόντος». Αντιθέτως, ο δεξιός Αβίγκντορ Λίμπερμαν, ηγέτης του κόμματος «Ισραήλ το Σπίτι μας», δήλωσε ότι το παλαιστινιακό ζήτημα θα επιλυθεί μόνο με τη διάλυση της Παλαιστινιακής Αρχής, τη δημιουργία συνομοσπονδίας μεταξύ της Ιορδανίας και των Παλαιστινίων της Δυτικής Όχθης, καθώς και με την ενσωμάτωση στην ισραηλινή επικράτεια των εποικισμών και της Ζώνης C της Δυτικής Όχθης.

Οι απόψεις αυτές είναι εκ διαμέτρου αντίθετες με εκείνες του Γιαΐρ Γκολάν, ηγέτη του κόμματος «Δημοκράτες», του μοναδικού αριστερού εβραϊκού κόμματος που έχει αξιώσεις να αποκτήσει κοινοβουλευτική παρουσία στη νέα Κνέσετ. Ο Γκολάν είναι υπέρμαχος της λύσης των δύο κρατών, αλλά παράλληλα υποστηρίζει τη μονιμότερη παραμονή των ισραηλινών στρατευμάτων στον Λίβανο, ένα ζήτημα στο οποίο φαίνεται τελικά να συγκλίνουν και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Ένα δεύτερο, βασικότατο ζήτημα στο οποίο υπάρχει σύμπτωση απόψεων μεταξύ όλων, συμπεριλαμβανομένου του Γκάντι Άιζενκοτ, είναι η υποχρεωτική στράτευση και των Υπερορθόδοξων Εβραίων. Οι Άιζενκοτ και Λίμπερμαν, μάλιστα, προχωρούν ένα βήμα παραπέρα, θεωρώντας ρεαλιστικό το ενδεχόμενο καθολικής στράτευσης και των μελών της αραβικής μειονότητας του Ισραήλ. Και, βέβαια, κοινή απαίτηση όλων δεν είναι άλλη από την άμεση σύσταση ανεξάρτητης εξεταστικής επιτροπής, η οποία θα αποδώσει ευθύνες για την απουσία πρόβλεψης και την, ομολογουμένως, πλημμελή αντιμετώπιση της επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου.

Ωστόσο, η βασική αδυναμία που παρατηρείται στη γραμμή που υιοθετεί η σημερινή αντιπολίτευση εντοπίζεται σε μια σειρά σημαντικών αναπάντητων ερωτημάτων. Ποια θα είναι η διαχείριση του πολέμου από εδώ και στο εξής; Ποιο θα πρέπει να είναι το μέλλον της Γάζας, του νοτίου Λιβάνου και της νότιας Συρίας; Ποιες θα πρέπει να είναι οι κινήσεις του Ισραήλ έναντι του Ιράν, του πυρηνικού του προγράμματος και του καθεστώτος του εν γένει; Πώς θα επιβληθεί η υποχρεωτική στράτευση στους Υπερορθόδοξους και στα μέλη της αραβικής μειονότητας; Ποια θα είναι η κοινή συνισταμένη που θα εφαρμοστεί στη Δυτική Όχθη από κυβερνητικούς εταίρους με τόσο διαφορετικές απόψεις ως προς τη λύση των δύο κρατών; Είκοσι ημέρες πριν από τις κάλπες, ξεκάθαρες απαντήσεις από την πλευρά της αντιπολίτευσης δεν έχουν δοθεί.

Ρευστή εικόνα των δημοσκοπήσεων

Με βάση όλα αυτά τα δεδομένα, δεν θα πρέπει να θεωρείται καθόλου περίεργο το γεγονός ότι οι δημοσκοπήσεις που δημοσιοποιήθηκαν το τελευταίο διάστημα δεν αναδεικνύουν σαφές προβάδισμα ούτε των κομμάτων που συντάσσονται με τον Νετανιάχου ούτε εκείνων που συντάσσονται με τον Άιζενκοτ. Επειδή, μάλιστα, αμφότερες οι πλευρές δεν έχουν τηρήσει μια ξεκάθαρη επικοινωνιακή γραμμή, ίσως τελικά η ασυνήθιστα ρευστή εικόνα της προεκλογικής περιόδου να αποτελεί… κοινή επιλογή. Τόσο της συμπολίτευσης, όσο και της αντιπολίτευσης.