ALPHA της Κυριακής

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούν οι γονείς και πώς μπορούν να τα στηρίξουν

Η επιστροφή στο σχολείο αποτελεί μια περίοδο προσαρμογής, η οποία μπορεί να προκαλέσει μία σειρά από συναισθήματα στα παιδιά. Από χαρά και ενθουσιασμό, μέχρι άγχος και άρνηση. Πώς μπορούν όμως οι γονείς να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν αυτά τα συναισθήματα;  

Μιλώντας στον «ALPHA της Κυριακής», ο σχολικός Ψυχολόγος Γιώργος Πογιατζής εξηγεί ότι η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να προκαλεί στο ίδιο παιδί πολλά, και σε αρκετές περιπτώσεις, «αντικρουόμενα» συναισθήματα, όπως χαρά και αγωνία, ενθουσιασμό και ανασφάλεια.  

Για παράδειγμα, μπορεί να ανυπομονεί να συναντήσει τους φίλους του και ταυτόχρονα να ανησυχεί αν θα γίνει αποδεκτό. Για κάποια παιδιά μπορεί να υπάρχει λύπη για το τέλος των διακοπών ή δυσκολία αποχωρισμού από τους γονείς.  

Η αναγνώριση από τους γονείς 

Η συνύπαρξη αυτών των συναισθημάτων, όπως σημειώνει, αποτελεί μέρος της μετάβασης σε μια καθημερινότητα με διαφορετικούς ρυθμούς και προσδοκίες.  

Πώς μπορούν όμως οι γονείς να τα αναγνωρίσουν;  

Όπως αναφέρει ο κ. Πογιατζής, οι γονείς μπορούν να εντοπίσουν σημάδια άγχους παρατηρώντας αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη, στη διάθεση ή στην προθυμία του παιδιού να πάει στο σχολείο. 

Το παιδί μπορεί να εκφράσει την ανησυχία του με ευερεθιστότητα, απόσυρση ή σωματικές ενοχλήσεις, πριν ακόμη καταφέρει να την περιγράψει με λόγια. Ωστόσο, καμία ένδειξη δεν αρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει τι ακριβώς συμβαίνει. 

«Διερευνώντας όμως, ειδικά στις μικρές ηλικίες, το ερώτημα τι περιμένει με χαρά και τι το δυσκολεύει όταν σκέφτεται το σχολείο, ίσως βοηθήσει να ανοίξει λίγο χώρο για να ακούσουμε την εμπειρία του, χωρίς να προδικάζουμε την απάντηση», συμπληρώνει χαρακτηριστικά. 

Στήριξη του παιδιού στην επιστροφή στο σχολείο 
 

Αρκετά είναι τα παιδιά που, κατά την επιστροφή τους στο σχολείο, εμφανίζουν άγχος, φόβο ή άρνηση. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να τα στηρίξουν; 

Σύμφωνα με τον κ. Πογιατζή, αυτό που προέχει είναι να κατανοήσουν τα αίτια του άγχους. Μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα, ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου και η συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς μπορούν να κάνουν την επιστροφή πιο ομαλή. 

Παράλληλα, τονίζει ότι οι γονείς χρειάζεται να αναγνωρίζουν την προσπάθεια του παιδιού και να κατανοούν πως δεν είναι απαραίτητο να «εξαφανιστεί» εντελώς το άγχος για να κάνει το επόμενο βήμα, αρκεί να αισθάνεται ότι έχει τη στήριξη που χρειάζεται για να προχωρήσει. 

Λάθη προς αποφυγή 

Τι πρέπει να αποφεύγουν οι γονείς όταν προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το άγχος των παιδιών τους;  

Ο Γιώργος Πογιατζής συστήνει την αποφυγή σύγκρισης, χαρακτηρισμών και «απειλών» για τιμωρία, που προκύπτουν όταν οι γονείς αντιμετωπίζουν το άγχος ως αδυναμία ή ανυπακοή. 

«Οι επίμονες ερωτήσεις σχετικά με το αν το παιδί φοβήθηκε ή αν έκλαψε μπορούν να μετατρέψουν την καθημερινή συζήτηση σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια, ελέγχου του άγχους. Ενώ η άμεση επίλυση του κάθε προβλήματος, από τους γονείς αντί να αφήνουν να το αντιμετωπίσουν μόνα τους – αν όντως είναι δικό τους ζήτημα – περιορίζει τις ευκαιρίες να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση», προσθέτει. 

Το άγχος των γονιών 

Το ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσο επηρεάζει το άγχος των γονιών τα παιδιά. 

Σύμφωνα με τον κ. Πογιατζή, το άγχος των γονιών μπορεί να επηρεάσει το παιδί, ακόμη κι όταν δεν εκφράζεται με λόγια. Σημειώνει ότι ο τόνος, η ένταση της φωνής και οι αντιδράσεις τους μπορούν να μεταδώσουν στα παιδιά, χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται, το μήνυμα ότι μια κατάσταση είναι απειλητική ή ανασφαλής.  

Την ίδια ώρα, υπάρχει μια αμφίδρομη συνθήκη, καθώς η δυσφορία του παιδιού μπορεί να αυξάνει την αγωνία του γονιού και να δημιουργείται ένας κύκλος αμοιβαίας ανησυχίας.  

Ο ίδιος τονίζει την ανάγκη οι γονείς να διαχωρίσουν τον δικό τους τρόπο αντίληψης μιας κατάστασης από εκείνον του παιδιού, καθώς κάτι που για τους ίδιους μπορεί να φαίνεται ασήμαντο, στο παιδί μπορεί να προκαλεί έντονη ανασφάλεια.  

Την ίδια ώρα εξηγεί ότι, οι εμπειρίες του γονιού από την δική του παιδική ηλικία, δεν αποτελούν απαραίτητα ασφαλή οδηγό για την εμπειρία του παιδιού.  

«Όσα θυμούνται ότι τους άγχωνε τότε, στην ηλικία του, δεν αποτελούν ασφαλή οδηγό για τη δική του εμπειρία. Χρειάζεται να κατανοήσουν τι σημαίνει η τωρινή κατάσταση για το ίδιο το παιδί, αντί να θεωρούν αυτονόητο ότι τη βιώνει όπως αυτοί», δηλώνει ο κ. Πογιατζής, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι ο γονιός δεν ευθύνεται για όλους τους φόβους του παιδιού. 

Πότε πρέπει ένας γονιός να ζητήσει τη βοήθεια ψυχολόγου; 

Η σχολική προσαρμογή δεν είναι ίδια για όλα τα παιδιά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η στήριξη από έναν ειδικό μπορεί να κριθεί αναγκαία. 

Πότε όμως πρέπει ένας γονιός να απευθυνθεί σε ειδικό; 

Ο κ. Πογιατζής εξηγεί ότι η επαγγελματική βοήθεια χρειάζεται όταν το άγχος περιορίζει ουσιαστικά τη ζωή του παιδιού, όταν δυσκολεύεται συστηματικά να πάει ή ακόμη και να παραμείνει στο σχολείο και όταν αποσύρεται από φίλους και δραστηριότητες ή παρουσιάζει επίμονες αλλαγές στην καθημερινή του λειτουργία. 

«Τότε, ως γονείς, πρέπει να εκτιμήσουν την ένταση, τη διάρκεια και τις συνέπειες της δυσκολίας, καθώς και το αν σταδιακά υποχωρεί ή επιδεινώνεται», αναφέρει. 

Σημειώνει, παράλληλα, ότι στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το παιδί αναφέρει ή παρουσιάζει αυτοτραυματισμό, εκφράζει σκέψεις ότι δεν θέλει να ζει ή υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλειά του, απαιτείται άμεση επαγγελματική αξιολόγηση και στήριξη.