ALPHA της Κυριακής

Τα δυνατά χαρτιά που έμειναν εκτός και η στρατηγική Γκουτέρες

Το κυπριακό βρίσκεται στη μέγγενη του χρόνου με δεδομένο ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει μπροστά του λιγότερες από 45 ημέρες στην ενεργό διπλωματία, προκειμένου να φέρει, εάν του επιτραπεί ένα νέο αέρα στο κυπριακό. Οι δύο ηγέτες μέσα από την απόφαση για ταυτόχρονο άνοιγμα των δύο οδοφραγμάτων σε Κάμπο και Λουρουτζίνα, κατάφεραν να ξεκλειδώσουν μια ακόμα συνάντηση με τον γ.γ. του ΟΗΕ. Πάντως η ελπίδα είναι ότι το  ραντεβού δε θα είναι απλά μια αποχαιρετιστήρια συνάντηση με ευχές για «καλή τύχη»…    

Πίσω από τις αποφάσεις

Ουσιαστικά οι δύο ηγέτες ενώπιον της Μαρίας Ολγκίν πέτυχαν το άνοιγμα δύο οδοφραγμάτων που δεν αποτελούν τα δυνατά τους χαρτιά και αντικειμενικά δεν προσφέρονται για τυμπανοκρουσίες, αφού δεν εξυπηρετούν σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Μπορεί να προστέθηκαν στη λίστα και άλλα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τα οποία σε  κάθε περίπτωση είναι καλοδεχούμενα, από την άλλη όμως πρόκειται για οδοφράγματα τα οποία στη βάση αντικειμενικών κριτηρίων δεν αποτελούσαν την ύψιστη προτεραιότητα των δύο πλευρών. Πυξίδα από τη μια ήταν να κλειδώσει κάτι το οποίο να συντηρήσει μια κινητικότητα. Και εν συνεχεία αυτό το κάτι να μπορεί να πείσει τον γ.γ. για μια ακόμα τριμερή συνάντηση.  

Το Plan B Κάμπος- Καραβοστάσι

Το οδόφραγμα του Κάμπου της Τσακίαστρας- Καραβοστάσι, δεν αποτελούσε μέχρι πρόσφατα ούτε καν επιλογή για την Ελληνοκυπριακή πλευρά. Συμπεριλήφθηκε στα 19 σημεία του Προέδρου της Δημοκρατίας και μπήκε στο τραπέζι μόλις τον περασμένο Σεπτέμβριο μετά από αίτημα των 200 περίπου κατοίκων της περιοχής στον υπουργό Εξωτερικών προς άρση της απομόνωσής τους.

Στους χάρτες που εξασφάλισε ο «Alpha της Κυριακής», η όδευση από τη νεκρή ζώνη αποτυπώνεται σε μια απόσταση 1,98 χιλιομέτρων σε μια εξαιρετικά δύσβατη περιοχή με βουνά και λόφους, η οποία θα χρειαστεί χρόνια και κόστος για να εξομαλυνθεί.  

Διπλωματικές πηγές παραδέχονται ότι όντως αποτελούσε την προσωρινή εναλλακτική για τα Κόκκινα, ως μια γρήγορη λύση που θα μπορούσε να καλλιεργήσει έστω και ένα μικρό έδαφος για το μέλλον της όλης διαδικασίας.

Το άνοιγμα του οδοφράγματος των Κοκκίνων δεν αποτελούσε μόνο αντικείμενο συζήτησης επί διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη, αλλά μπήκε επί τάπητος και επί Χριστόφια και επί Αναστασιάδη προσκρούοντας στα βέτο της Τουρκίας και εν συνεχεία του ψευδοκράτους.

Είναι σχεδόν αδύνατο με τα παρόντα δεδομένα να αναμένει κανείς ότι η Άγκυρα θα άναβε το πράσινο φως για να «χαθεί» μια στρατιωτική της ζώνη και ένα βασικό ιστορικό για τους Τουρκοκύπριους γεωγραφικό σημείο. Μετά τις δικοινοτικές ταραχές του 1963-64 τα Κόκκινα αποτελούσαν έναν από τους πιο ισχυρούς και ιστορικούς Τουρκοκυπριακούς θύλακες με απευθείας πρόσβαση προς την θάλασσα και άμεση διασύνδεση με την Τουρκία.  

Παρά τα όσα δηλώνει η κ. Ολγκιν για το ότι «τα Κόκκινα δεν ήταν ποτέ στο τραπέζι», κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι στις δύο διευρυμένες διασκέψεις σε Γενεύη και Νέα Υόρκη το 2025, αποτέλεσαν αντικείμενο προς συζήτηση και διαπραγμάτευση. Ωστόσο, είχαν και τότε την ίδια αντιμετώπιση όπως σήμερα. Μάλιστα άτομα που ήταν μπροστά όταν άνοιξαν τα χαρτιά τους οι διαπραγματευτές, αναφέρουν στον «Alpha της Κυριακής» ότι μόλις τα Κόκκινα μπήκαν στο τραπέζι, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών έκανε με το πρόσωπο του ένα αρνητικό νεύμα, πριν καν ξεκινήσει η συζήτηση, εξανεμίζοντας έτσι κάθε ελπίδα. Από την άλλη ο Τουρκοκύπριος ηγέτης ισχυρίζεται μέχρι σήμερα ότι στους χάρτες που παρέλαβε από τον Ερσίν Τατάρ, δεν καταγραφόταν η περιοχή των Κοκκίνων, ως γεωγραφικό σημείο προς διαπραγμάτευση. 

Η Αθηένου- «γεφύρι της Άρτας»

Η Ελληνοκυπριακή πλευρά έχει εδώ και καιρό σε πρώτο πλάνο το άνοιγμα του οδοφράγματος Αθηένου- Πυρόι- Αγλαντζιά. Ένα δρόμο 12 περίπου χιλιομέτρων ο οποίος πέρασε επίσης από σαράντα κύματα, με δύο συμβιβαστικές προτάσεις να κατατίθενται από πλευράς του ΟΗΕ με την συναίνεση της Ελληνοκυπριακής πλευράς και εν συνεχεία να απορρίπτονται.

Ενώ αναμενόταν ότι θα κλείδωνε η τελική όδευση, ο Τουφάν Έρχιουρμαν την Δευτέρα, έχοντας λάβει εντολές από τον Χακάν Φιντάν κατά την επίσκεψη του στην Κύπρο, επιχείρησε να ανταλλάξει την Αθηένου με το άνοιγμα του δρόμου Άρσους- Πύλας, το οδόφραγμα της Μιας Μηλιάς και αυτό του Κάμπου και της Λουρουτζίνας ως πακέτο. Το επιχείρημα ήταν ότι θα μπορούσε να ανοίξει μέρος του δρόμου ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση των Τουρκοκύπριων στην  Πύλα.

Πρόκειται για τον δρόμο στον οποίο έγιναν τα επεισόδια κατά τον Κυανόκρανων τον Αύγουστο του 2023. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους υπεγράφη μνημόνιο συναντίληψης μεταξύ των δύο πλευρών, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ με συγκεκριμένους όρους τους οποίους η κυβέρνηση είναι πεπεισμένη ότι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης μέσα από την πρόταση παραβιάζει. Όπως για παράδειγμα αγνοεί το σημείο που προνοεί ανέγερση 400 κατοικιών και ανάπτυξη της περιοχής.  

Σε σχέση με την Αθηένου στη συνάντηση της Δευτέρας επανέφερε και πρόταση για έξοδο από το Γέρι αντί από την Αγλαντζιά. Ενώ την ίδια ώρα διερωτήθηκε ποιος θα είναι υπεύθυνος για το τμήμα του δρόμου εντός της νεκρής ζώνης, σε περίπτωση εγκληματικών ενεργειών ή τροχαίων ατυχημάτων. Tην ίδια ώρα όπως λένε πληροφορίες έλαβε την απάντηση ότι σε περίπτωση που σε ένα έγκλημα ή ατύχημα συμμετέχει Ελληνοκύπριος τότε θα αναλαμβάνει δράση η Αστυνομία και οι διωκτικές αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ σε περίπτωση Τουρκοκύπριου οι λεγόμενες αρχές του ψευδοκράτους. Διευθέτηση που ισχύει και για τα άλλα οδοφράγματα.

Τελικά, ο Τουφάν Έρχιουρμαν πέτυχε στην συνάντηση άνοιγμα του οδοφράγματος Λουρουτζίνας- Λυμπιών. Η όδευση κατά μήκος της νεκρής ζώνης αποτυπώνεται σε απόσταση 299,14 μέτρων.  Ο δρόμος που θα κατασκευαστεί εξυπηρετεί σε ένα βαθμό τους Τουρκοκύπριους, αφού ενώνει το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου με τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας- Λάρνακας. Έστω όμως και αυτό το όφελος,  δεν θα είναι το ίδιο από το αν άνοιγε το οδόφραγμα της Μιας Μηλιάς. Η Μια Μηλιά θα αποσυμφορούσε την κίνηση στο οδόφραγμα του Αγίου Δομετίου, ενώ θα έδινε πρόσβαση σχεδόν στο κέντρο της Λευκωσίας.    

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στις δεύτερες επιλογές τους, προκειμένου να αφήσουν τα «δυνατά χαρτιά τους», ήτοι Αθηένου και Μια Μηλιά, ως αντικείμενο μελλοντικών συζητήσεων στη βάση της αρχής της αμοιβαιότητας.  

Οι προσδοκίες που δεν εκπληρώθηκαν

Οι προσδοκίες που καλλιεργούνταν πριν την συνάντηση, ήταν πολύ μεγαλύτερες από τα όσα τελικά επιτεύχθηκαν. Από το τουρκικό πρακτορείο ΑΝΚΑ που είναι φίλα προσκείμενο στην προσωπική απεσταλμένη του γ.γ. προαναγγελλόταν ένα πακέτο μέτρων που θα περιλάμβανε το άνοιγμα τεσσάρων οδοφραγμάτων αλλά και η επίτευξη συμφωνίας για την αποναρκοθέτηση κατά μήκος της νεκρής ζώνης. Τελικά όμως η επίσκεψη Φιντάν στα κατεχόμενα τρείς μέρες πριν την συνάντηση των ηγετών, μάλλον έβαλε φρένο παρά ευνόησε το άνοιγμα και των τεσσάρων οδοφραγμάτων.  

Ο «Alpha της Κυριακής» επικοινώνησε με καλά ενημερωμένες πηγές από την Ελληνοκυπριακή πλευρά από την περασμένη Παρασκευή 06/11. Οι πληροφορίες μιλούσαν για βέβαιο άνοιγμα και των τεσσάρων οδοφραγμάτων και άλλων μέτρων χαμηλής πολιτικής. Στο μόνο θέμα που διατυπώθηκαν αρκετές επιφυλάξεις εξ αρχής ήταν στο θέμα της αποναρκοθέτησης, αφού όντως το μήνυμα που λήφθηκε ήταν ότι πολύ δύσκολα θα μπορούσε να επιτευχθεί συμφωνία.   

Ο λόγος ήταν η απαίτηση της τουρκοκυπριακής πλευράς για απευθείας επικοινωνία του αρχηγού της Ε.Φ. με τον λεγόμενο «αρχηγό» των ενόπλων δυνάμεων του κατοχικού στρατού. Κάτι που η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να δεχτεί.

Οι προσδοκίες από την τριμερή

Τα βλέμματα παραμένουν στραμμένα στην συνάντηση των δύο ηγετών με τον γ.γ. του ΟΗΕ. Η ατζέντα της συζήτησης δεν θα μπορούσε να επικεντρωθεί στα Μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης για ακόμα μια φορά. Τα ΜΟΕ είναι άλλωστε στο μέρος της ατζέντας για ξεμπλοκάρισμα της διαδικασίας εδώ και δύο χρόνια.

Καλά ενημερωμένες διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες θα επιχειρήσει να καταθέσει ένα οδικό χάρτη μεθοδολογίας στις δύο πλευρές, με προπαρασκευαστικά βήματα που μπορούν να οδηγήσουν στην επανέναρξη των συνομιλιών αλλά και να ανοίξουν το δρόμο για μια νέα πενταμερή. Σενάριο που δύσκολα μπορεί να βρει έδαφος επί ημερών Γκουτέρες.

Στόχος του να παραδώσει στον διάδοχό του κάτι απτό σε θέμα ουσίας, προκειμένου να μπορεί να χτίσει στα θεμέλια που θα βρει. Σε περίπτωση πάντως που στην τριμερή συνάντηση δεν επιτευχθεί κάποια περαιτέρω πρόοδος, τότε θα κριθεί αβέβαιο και το μέλλον της  διαδικασίας αλλά και της προσωπικής  απεσταλμένης. Η σύμβαση της Μαρίας Ολγκίν εκπνέει στο τέλος Δεκεμβρίου και αποχωρεί κανονικά μαζί με τον γ.γ. του ΟΗΕ. Το ενδεχόμενο να παραμείνει στη θέση της θα είναι πιο πιθανόν εάν ανοίξει ο δρόμος και για άλλες εξελίξεις. Πληροφορίες του Alpha της Κυριακής πάντως αναφέρουν ότι παρά το καλό κλίμα των τελευταίων συναντήσεων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει ακόμα πικρία στα χείλη λόγω της όλης στάσης της.