Η συζήτηση γύρω από τον Great Sea Interconnector (GSI) επικεντρώνεται συνήθως στην ενεργειακή ασφάλεια, στις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Υπάρχει, ωστόσο, μια τρίτη διάσταση, ενδεχομένως σημαντικότερη μακροπρόθεσμα και αυτή περιγράφεται ως ο κίνδυνος η επαναλαμβανόμενη αμφισβήτηση δικαιωμάτων να δημιουργήσει μια πραγματικότητα στην οποία η άσκησή τους εξαρτάται από την ανοχή τρίτων κρατών.
Οι εξελίξεις του Νοεμβρίου 2026 είναι χαρακτηριστικές. Η έκδοση ελληνικής NAVTEX για τις έρευνες του GSI, η τουρκική αντίδραση και οι γαλλικές διπλωματικές επαφές ανέδειξαν τη λεπτή γραμμή μεταξύ διαχείρισης μιας κρίσης και αποδοχής ενός μηχανισμού άτυπης συναίνεσης. Η Αθήνα διευκρίνισε ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια. Η Άγκυρα, αντιθέτως, επιχείρησε να παρουσιάσει την επικοινωνία ως διαδικασία αναγνώρισης της εμπλοκής της. Αυτή η διαφορά ερμηνείας δεν είναι απλώς διπλωματική. Αγγίζει την ουσία της περιφερειακής ισορροπίας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ένα κράτος μπορεί, μέσω συστηματικών αντιδράσεων, να καταστήσει την παρουσία του αναγκαία σε διαδικασίες για τις οποίες δεν διαθέτει αναγνωρισμένη δικαιοδοσία. Το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει αυτομάτως νομική ισχύ στα τετελεσμένα. Η επανάληψη μιας μονομερούς αξίωσης δεν την καθιστά νόμιμη. Ούτε η επιχειρησιακή προσαρμογή τρίτων κρατών συνιστά κατ’ ανάγκην αποδοχή της. Ωστόσο, στη διεθνή πολιτική, η συστηματική επιβολή πρακτικών περιορισμών μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά κρατών και οικονομικών φορέων.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Εδώ αναδεικνύεται η σημασία της διάκρισης μεταξύ νομικής θέσης και πραγματικής δυνατότητας άσκησης δικαιωμάτων. Ένα κράτος μπορεί να διατηρεί ακέραια τα δικαιώματά του, αλλά να αντιμετωπίζει αυξανόμενο πολιτικό, οικονομικό ή στρατιωτικό κόστος κατά την άσκησή τους. Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, το διακύβευμα δεν είναι επομένως αποκλειστικά η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Είναι η διασφάλιση ότι κάθε μελλοντικό ενεργειακό, ερευνητικό ή υποθαλάσσιο έργο δεν θα υπόκειται σε μια ανεπίσημη διαδικασία προηγούμενης πολιτικής έγκρισης.
Η ευρωπαϊκή διάσταση καθίσταται εξίσου ουσιαστική. Ο GSI αποτελεί έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Εάν η υλοποίησή του εξαρτάται από την αντιμετώπιση πιέσεων τρίτων κρατών, τότε η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δοκιμάζεται στην πράξη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την ενεργειακή διασύνδεση ως απλή επενδυτική δραστηριότητα, αποσυνδεδεμένη από τις συνθήκες ασφάλειας και διεθνούς νομιμότητας που επιτρέπουν την υλοποίησή της.
Απαιτείται, συνεπώς, μια συνεκτική προσέγγιση που να εμπερικλείει τη σαφή νομική τεκμηρίωση, τον διπλωματικό συντονισμό, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ευρωπαϊκή πολιτική υποστήριξη. Η αποκλιμάκωση αποτελεί θεμιτό στόχο, αλλά δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι η άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων προϋποθέτει διαπραγμάτευση με κάθε κράτος που τα αμφισβητεί.
Ο GSI αποκαλύπτει τελικά ένα ευρύτερο πρόβλημα της σύγχρονης διεθνούς τάξης, ήτοι την απόσταση μεταξύ της ύπαρξης ενός δικαιώματος και της δυνατότητας αποτελεσματικής άσκησής του. Διότι η μεγαλύτερη πρόκληση για το διεθνές δίκαιο δεν είναι πάντοτε η ευθεία παραβίασή του. Είναι η σταδιακή διαμόρφωση μιας πραγματικότητας στην οποία η εφαρμογή του αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
