Γράφει η Κατερίνα Χατζηστυλλή
- Αντιπρόεδρος Α΄ και μεταβατική Πρόεδρος
- Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών
Η προστασία από τη βία στο σχολείο αποτελεί προϋπόθεση για την ισότιμη άσκηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Η Διεθνής Ημέρα της UNESCO κατά της βίας και του εκφοβισμού στο σχολείο, συμπεριλαμβανομένου του διαδικτυακού εκφοβισμού, τιμάται φέτος στις 5 Νοεμβρίου και υπενθυμίζει την ευθύνη της Πολιτείας να προλαμβάνει τη βία και να προστατεύει κάθε παιδί που την υφίσταται.
Στην Κύπρο, σύμφωνα με την ενημέρωση της 4ης Νοεμβρίου, το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας διερευνά καταγγελία για επίθεση σε 11χρονη μαθήτρια σε δημοτικό σχολείο της Λευκωσίας. Εκφράζουμε τη συμπαράστασή μας στη μαθήτρια και στην οικογένειά της. Καλούμε το Υπουργείο να ολοκληρώσει έγκαιρα τη διερεύνηση, να εξετάσει πώς εφαρμόστηκαν τα σχετικά πρωτόκολλα από την πρώτη αναφορά έως την παροχή στήριξης και να δημοσιοποιήσει τα συμπεράσματα για την εφαρμογή τους, διαφυλάσσοντας την ιδιωτικότητα όλων των εμπλεκόμενων παιδιών.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ερευνητικά δεδομένα και πρόληψη
Στη σχολική βία εντάσσονται και μεμονωμένα περιστατικά που απαιτούν έγκαιρη παρέμβαση. Ο εκφοβισμός αποτελεί μορφή βίας που χαρακτηρίζεται από ανισορροπία ισχύος και συχνά επαναλαμβάνεται. Στην κυπριακή έρευνα HBSC του 2021–2022, το 7,8% των παιδιών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών που συμμετείχαν δήλωσε ότι είχε υποστεί εκφοβισμό στο σχολείο δύο έως τρεις φορές τον μήνα ή συχνότερα κατά τους δύο μήνες πριν από την έρευνα. Το 14,4% δήλωσε ότι είχε υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό τουλάχιστον μία φορά στο ίδιο διάστημα. Η άμεση σύγκριση των δύο ποσοστών θα ήταν παραπλανητική, καθώς το όριο συχνότητας διαφέρει μεταξύ των δύο δεικτών.
Σε διεθνή μετα-ανάλυση 100 μελετών, οι Gaffney, Ttofi και Farrington (2021) εκτίμησαν ότι τα σχολικά προγράμματα κατά του εκφοβισμού συνδέθηκαν, κατά μέσο όρο, με μείωση περίπου 15–16% στους δείκτες θυματοποίησης. Η διακύμανση των αποτελεσμάτων μεταξύ των μελετών καθιστά αναγκαία την αξιολόγηση των προγραμμάτων που εφαρμόζονται στην Κύπρο. Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών πρέπει να καλύπτει την αναγνώριση του εκφοβισμού και τη διαχείριση των αναφορών. Η συμμετοχή των παιδιών στη διαμόρφωση των σχολικών κανόνων μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη τους στη διαδικασία αναφοράς. Τα παιδιά πρέπει επίσης να γνωρίζουν πώς να ζητούν βοήθεια με ασφάλεια όταν γίνονται μάρτυρες ενός περιστατικού.
Θεσμικές ευθύνες και προτάσεις πολιτικής
Η Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη και Διαχείριση της Βίας στο Σχολείο 2024–2028 καθορίζει το πλαίσιο πρόληψης και παρέμβασης. Ως Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών, ζητούμε από κάθε σχολείο να ορίζει υπεύθυνο επικοινωνίας και να διαθέτει εμπιστευτική διαδικασία αναφοράς, γνωστή στα παιδιά και στις οικογένειές τους. Με τη λήψη κάθε αναφοράς, το σχολείο οφείλει να εκτιμά τον κίνδυνο, να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα προστασίας και να ενημερώνει έγκαιρα την οικογένεια. Σε προκαθορισμένο χρόνο πρέπει να ελέγχει αν τα μέτρα εφαρμόστηκαν και να διαπιστώνει, σε επικοινωνία με το παιδί, αν αυτό αισθάνεται ασφαλές.
Η διαδικασία αναφοράς πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλα τα παιδιά, με σαφείς οδηγίες, περισσότερους από έναν τρόπους επικοινωνίας και κατάλληλες προσαρμογές για παιδιά με αναπηρία. Όταν ένα περιστατικό εκδηλώνεται ή συνεχίζεται στο διαδίκτυο, το σχολικό προσωπικό χρειάζεται σαφείς οδηγίες για τον ασφαλή χειρισμό του σχετικού ψηφιακού υλικού και τον περιορισμό της περαιτέρω διάδοσής του.
Ζητούμε την επαρκή στελέχωση της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας και την κατανομή του προσωπικού με βάση τις ανάγκες των σχολείων. Κάθε παιδί που έχει υποστεί βία πρέπει να έχει έγκαιρη πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη ανάλογη με τις ανάγκες του. Για τα παιδιά που άσκησαν βία, η παιδαγωγική παρέμβαση πρέπει να θέτει σαφή όρια, να τα βοηθά να αναλάβουν την ευθύνη για τις πράξεις τους και να τα στηρίζει στην αλλαγή της συμπεριφοράς τους.
Η ετήσια έκθεση της Ομάδας Ασφαλούς Σχολείου μπορεί να ενισχύσει τη δημόσια λογοδοσία. Προτείνουμε να περιλαμβάνει συγκεντρωτικά στοιχεία για τον χρόνο από την αναφορά έως την πρώτη παρέμβαση, την πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη και την επανάληψη περιστατικών. Η αύξηση των αναφορών μπορεί να αντανακλά είτε συχνότερα περιστατικά είτε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στη διαδικασία αναφοράς. Η συνεξέταση των καταγεγραμμένων αναφορών με ευρήματα ανώνυμων ερευνών για το αίσθημα ασφάλειας των παιδιών θα επιτρέψει στο Υπουργείο να αξιολογεί την εφαρμογή των μέτρων και να εντοπίζει τα σχολεία που χρειάζονται πρόσθετη στήριξη.
