Γράφει η Θέκλα Βασιλείου
- Ψυχολόγος (MSc) – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
- Πρόεδρος Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών (ΠΣΨΘ)
Η ψυχική υγεία δεν αφορά μόνο εκείνους που αντιμετωπίζουν μια ψυχική νόσο. Αφορά όλους μας. Τον τρόπο που σχετιζόμαστε, που εργαζόμαστε, που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, που αντιμετωπίζουμε τις αλλαγές, τις απώλειες και τις απαιτήσεις της καθημερινότητας. Αφορά το πώς φροντίζουμε τον εαυτό μας, αλλά και το πώς στεκόμαστε δίπλα στους ανθρώπους γύρω μας.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, αποτελεί κάθε χρόνο μια ευκαιρία να στρέψουμε την προσοχή μας σε μια διάσταση της υγείας που πολλές φορές θεωρούμε δεδομένη μέχρι τη στιγμή που θα δοκιμαστεί. Είναι, παράλληλα, μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο ως κοινωνία αντιλαμβανόμαστε την ψυχική υγεία, την πρόληψη και την αναζήτηση βοήθειας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Δεν χρειάζεται να είμαστε πάντοτε καλά
Ψυχική υγεία δεν σημαίνει να είμαστε πάντοτε καλά. Δεν σημαίνει απουσία άγχους, φόβου, θλίψης ή αβεβαιότητας. Σημαίνει, μεταξύ άλλων, να μπορούμε να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε όσα βιώνουμε, να ανταποκρινόμαστε στις δυσκολίες, να διατηρούμε ουσιαστικές σχέσεις και, όταν οι δικές μας δυνάμεις δεν επαρκούν, να μπορούμε να ζητάμε βοήθεια χωρίς ενοχή, ντροπή ή φόβο.
Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία συνοδευόταν από σιωπή και στίγμα. Ακόμη και σήμερα, άνθρωποι μπορεί να καθυστερούν να μιλήσουν για όσα βιώνουν επειδή φοβούνται ότι θα χαρακτηριστούν «αδύναμοι», ότι δεν θα γίνουν κατανοητοί ή ότι η δυσκολία τους θα υποτιμηθεί.
Η αναζήτηση υποστήριξης, όμως, δεν αποτελεί αποτυχία. Αντίθετα, μπορεί να είναι ένα σημαντικό βήμα αυτοφροντίδας και προστασίας.
Το να αναγνωρίζουμε, όμως, τη σημασία της προσωπικής φροντίδας δεν σημαίνει ότι η ψυχική υγεία είναι αποκλειστικά ατομική υπόθεση. Ο τρόπος που νιώθουμε και λειτουργούμε επηρεάζεται βαθιά και από το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε.
Ένα περιβάλλον με προκλήσεις
Η ψυχική υγεία διαμορφώνεται μέσα στις συνθήκες της καθημερινότητάς μας: στην οικογένεια, στο σχολείο, στον χώρο εργασίας, στις σχέσεις μας και στην κοινότητα. Επηρεάζεται από το αίσθημα ασφάλειας και αποδοχής, την οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα, αλλά και από όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος, ο εκτοπισμός, οι ανθρωπιστικές κρίσεις και η αβεβαιότητα αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα για εκατομμύρια ανθρώπους, η συζήτηση για την ψυχική υγεία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην ατομική ανθεκτικότητα.
Δεν αρκεί να ζητάμε από τους ανθρώπους να γίνονται διαρκώς πιο ανθεκτικοί απέναντι σε όσα τους πιέζουν. Χρειάζεται να εξετάζουμε και το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να αντέξουν: όσα τους επιβαρύνουν, τους απομονώνουν ή τους τραυματίζουν, αλλά και όσα μπορούν να τους προσφέρουν ασφάλεια, σύνδεση, σταθερότητα και υποστήριξη.
Γι’ αυτό και η προστασία της ψυχικής υγείας αποτελεί συλλογική ευθύνη. Αφορά τα άτομα και τις οικογένειες, αλλά και τα σχολεία, τους χώρους εργασίας, τις κοινότητες, τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, τους οργανισμούς και την πολιτεία.
Και ακριβώς επειδή η ψυχική υγεία επηρεάζεται από τόσους διαφορετικούς παράγοντες, η φροντίδα της δεν μπορεί να ξεκινά μόνο όταν μια δυσκολία έχει ήδη γίνει κρίση. Χρειάζεται να αρχίζει πολύ νωρίτερα.
Η σημασία της πρόληψης
Η πρόληψη αποτελεί βασικό πυλώνα της φροντίδας της ψυχικής υγείας. Ξεκινά από την ενημέρωση, την έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών και τη δημιουργία περιβαλλόντων στα οποία οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς να εκφράσουν όσα βιώνουν και να αναζητήσουν στήριξη.
Σημαίνει να μπορούμε να εντοπίζουμε έγκαιρα ότι κάτι μας δυσκολεύει, πριν η πίεση γίνει εντονότερη ή επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητά μας. Σημαίνει, επίσης, να καλλιεργούμε μια διαφορετική κουλτούρα γύρω από την ψυχική υγεία: μια κουλτούρα στην οποία δεν χρειάζεται να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια και στην οποία η φροντίδα της ψυχικής μας υγείας αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα όπως και η σωματική μας υγεία.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες να μην είναι προνόμιο
Και όταν αναγνωρίσουμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια, θα πρέπει να μπορούμε και να τη λάβουμε. Η οικονομική κατάσταση, ο τόπος διαμονής, η κοινωνική θέση ή οποιοσδήποτε άλλος παράγοντας δεν θα έπρεπε να αποτελεί εμπόδιο στην πρόσβαση στην κατάλληλη υποστήριξη.
Η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας κοινωνίας που φροντίζει τους ανθρώπους της. Προϋποθέτει επαρκείς υπηρεσίες, καταρτισμένους επαγγελματίες, σαφή πρότυπα ποιότητας και ένα πλαίσιο που διασφαλίζει ότι ο άνθρωπος που αναζητά βοήθεια μπορεί να την λάβει με ασφάλεια, σεβασμό και αξιοπρέπεια.
Η φροντίδα είναι και στάση ζωής
Στη συζήτηση για την ψυχική υγεία, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τον δικό μας ρόλο απέναντι στους ανθρώπους γύρω μας. Τον τρόπο με τον οποίο ακούμε, ανταποκρινόμαστε και στεκόμαστε δίπλα σε κάποιον που μπορεί να περνά μια δύσκολη περίοδο.
Μπορούμε να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί με όσα ίσως δεν φαίνονται. Να μην υποτιμούμε μια δυσκολία επειδή δεν είναι ορατή. Να ακούμε χωρίς να βιαζόμαστε να δώσουμε απαντήσεις ή συμβουλές και να δημιουργούμε χώρο για όσα είναι δύσκολο να εκφραστούν.
Το ίδιο σημαντικό είναι να επιτρέπουμε και στον εαυτό μας, όταν το χρειάζεται, να αναγνωρίζει ότι δυσκολεύεται και να ζητά στήριξη.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας μάς υπενθυμίζει κάτι ουσιαστικό: η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναπόσπαστο μέρος της συνολικής μας υγείας, της ευημερίας και της ποιότητας ζωής μας.
Δεν αφορά κάποιους «άλλους». Μας αφορά όλους.
