Την άρνηση συνεργασίας με την Κυπριακή Δημοκρατία και την επιμονή σε λύση δύο κρατών σημειώνει έκθεση της Κομισιόν για Τουρκία, με την Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, να σημειώνει την ίδια ώρα τη σημασία που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για την επίλυση του Κυπριακού. Είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες, σημειώνουν οι Βρυξέλλες και ζητούν να αποφευχθούν μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν τις εντάσεις και εμποδίζουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Η Έκθεση 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, που δημοσιεύθηκε σήμερα, Τετάρτη στο πλαίσιο της δέσμης για τη διεύρυνση, αναφέρει ότι η Τουρκία «συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, μεταξύ άλλων σε θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια, και να ασκεί βέτο στην αίτησή της να ενταχθεί ή να προεδρεύσει σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς».
Επιπλέον, σημειώνει ότι η Τουρκία «συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και υποστήριξε επανειλημμένα λύση δύο κρατών στην Κύπρο, αντίθετη προς τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ».
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Στην παρουσίαση της Δέσμης για τη Διεύρυνση, η Επίτροπος για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος δήλωσε στους Ευρωβουλευτές της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων (AFET) την Τετάρτη ότι παρατηρείται «επιδείνωση στο κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δημοκρατία».
«Οι εξελίξεις αυτές διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στον δηλωμένο στόχο της Τουρκίας να ενταχθεί στην ΕΕ και στη συνεχιζόμενη οπισθοδρόμησή της στα θεμελιώδη κριτήρια ένταξης. Γι’ αυτό οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε αδιέξοδο από το 2018» πρόσθεσε.
Παράλληλα, η κ. Κος σημείωσε ότι «βλέπουμε εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας σε τομείς αμοιβαίου συμφέροντος, όπως η περιφερειακή ασφάλεια, το εμπόριο, η δράση για το κλίμα και η μετανάστευση, κάτι που φέρνει οφέλη για τις δύο πλευρές», προσθέτοντας ότι «η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον να αναπτύξει μια συνεργατική και αμοιβαία επωφελή σχέση με τη χώρα, που αντικατοπτρίζει τις σημερινές νέες πραγματικότητες στην Ευρώπη».
Σχετικά με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Επίτροπος προειδοποίησε ότι οι εντάσεις «μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες», λέγοντας ότι αναμένεται από την Τουρκία «να σέβεται το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την κυριαρχία των κρατών μελών της ΕΕ». «Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για την επίλυση του Κυπριακού ως μέσο για την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας. Υποστηρίζουμε πλήρως τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επανέναρξη των επίσημων συνομιλιών» πρόσθεσε.
Στην έκθεση της, Επιτροπή αναφέρει ότι, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Κομισιόν, η Τουρκία «δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της» που απορρέουν από τη Δήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, μεταξύ άλλων του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015. Προσθέτει ότι η Άγκυρα «απέτυχε επίσης να εκπληρώσει την υποχρέωσή της να διασφαλίσει την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης και δεν άρει όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στις άμεσες μεταφορικές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία».
Για τις πιο πρόσφατες εξελίξεις, η έκθεση αναφέρει ότι «τον Ιούλιο του 2026, η Τουρκία υπέγραψε με τη λεγόμενη, μη αναγνωρισμένη διεθνώς “Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου” ένα Μνημόνιο Συνεργασίας για την κατασκευή ενός υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την έγκριση και τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Επιπλέον, εξακολουθεί να επιμένει στα σχέδιά της για τη δημιουργία διασυνοριακού ηλεκτρικού δικτύου με τη λεγόμενη, μη αναγνωρισμένη διεθνώς, “ΤΔΒΚ” στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο».
Οι τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου και οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κύπρου συνεχίστηκαν. Η Τουρκία αναβάθμισε περαιτέρω τη στρατιωτική βάση drones στο Λευκόνοικο και τη ναυτική βάση στο Μπογάζι, σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο, ενώ αύξησε προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας, στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν, προστίθεται. Συνεχίστηκαν επίσης να καταγράφονται παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παράνομη, αδήλωτη και μη ρυθμιζόμενη αλιεία από την Τουρκία.
Μεταξύ άλλων, αναφέρεται ότι η Τουρκία επέκρινε εκ νέου την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας για ανανέωση της εντολής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για ένα έτος, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, «χωρίς τη συναίνεση της τουρκοκυπριακής κοινότητας». Για τα Βαρώσια, η έκθεση αναφέρει ότι «η Τουρκία δεν ανακάλεσε τις ενέργειές της για το άνοιγμα ολόκληρης της περιφραγμένης περιοχής της Βαρώσας, εδραιώνοντας έτσι περαιτέρω το τετελεσμένο γεγονός επί τόπου», και ότι οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν το 2022 στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ εντός της περιφραγμένης περιοχής παραμένουν, «κατά παράβαση του ψηφίσματος 789 (1992) του Συμβουλίου Ασφαλείας».
Η Επιτροπή ζητά από την Τουρκία να ανατρέψει «άμεσα» τις μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν στις 20 Ιουλίου 2021 και όλα τα βήματα που έγιναν από τον Οκτώβριο του 2020 και είναι αντίθετα προς τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η ΕΕ, σύμφωνα με την έκθεση, παραμένει «πλήρως προσηλωμένη σε μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού στο πλαίσιο του ΟΗΕ». Στις 13 Ιουλίου 2026 η Επιτροπή όρισε τον Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο Ραφαέλε Φίτο ως Ειδικό Εκπρόσωπό της για την Κύπρο, ο οποίος «θα στηρίξει τις προσπάθειες επανένωσης υπό τον ΟΗΕ και θα διευκολύνει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για διευθέτηση του Κυπριακού».
Η έκθεση προσθέτει ότι «είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες διευθέτησης υπό τον ΟΗΕ» και ότι «δεν πρέπει να γίνουν μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να αυξήσουν τις εντάσεις στο νησί και να εμποδίσουν την επανέναρξη των συνομιλιών». Το Συμβούλιο παρέτεινε έως τις 30 Νοεμβρίου 2026 το πλαίσιο περιοριστικών μέτρων για τις μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις, με κενό παράρτημα. Η έκθεση σημειώνει ότι η Τουρκία δεν έχει προβεί σε μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο από τις αρχές του 2021.
Για το Αιγαίο, η έκθεση αναφέρει ότι από το 2023 οι διμερείς σχέσεις Τουρκίας και Ελλάδας «έχουν βελτιωθεί συνολικά», χωρίς να υπάρχουν μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις. Προσθέτει όμως ότι οι πτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά έχουν επαναληφθεί και ότι οι παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων της Ελλάδας «έχουν αυξηθεί σημαντικά». Με προεδρικό διάταγμα της 15ης Αυγούστου 2026, η Τουρκία ανακήρυξε δύο θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία «εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στην ανοικτή θάλασσα». Καταγράφονται περισσότερες πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, «συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων», και τον Σεπτέμβριο του 2026, ενώ τα περιστατικά παράνομης, αδήλωτης και μη ρυθμιζόμενης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη παρουσιάζουν «αισθητή αύξηση» σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Η Τουρκία, σημειώνει η έκθεση, «συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις (NAVTEX) και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που ανήκουν στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι σιωπηρά την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία». Συνεχίζει επίσης να αντιτίθεται στην ίδρυση τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων εξ ολοκλήρου εντός ελληνικών χωρικών υδάτων και, πολύ πρόσφατα, στα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Η ένταξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια είναι, κατά την έκθεση, «λόγος ανησυχίας» που «ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία». Η έκθεση αναφέρει ότι η δήλωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, για casus belli σε περίπτωση μονομερούς επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, εξακολουθεί να ισχύει. Από την Τουρκία αναμένεται «σαφής δέσμευση» για σχέσεις καλής γειτονίας, για τις διεθνείς συμφωνίες και για ειρηνική επίλυση των διαφορών, με προσφυγή, αν χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, η έκθεση αναφέρεται εκτενώς στη Λιβύη. Τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας, το οποίο, σύμφωνα με την Επιτροπή, «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας». Οι Πρόεδροι της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν, με κοινή δήλωση, τη θέση της ΕΕ ότι η συμφωνία αυτή είναι «άκυρη και ανυπόστατη» και «δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη».
Η έκθεση σημειώνει ότι η «βιώσιμη αποκλιμάκωση δεν έχει ακόμη επιτευχθεί», όπως αποδεικνύει η επικύρωση. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης χορήγησε άδεια έρευνας στην κρατική τουρκική TPAO. Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι οι προσπάθειες της ΕΕ για την εφαρμογή του εμπάργκο του ΟΗΕ στη Λιβύη «συνέχισαν να αμφισβητούνται από τον σκεπτικισμό της Τουρκίας» έναντι της επιχείρησης EUNAVFOR MED Irini. Για το έργο Great Sea Interconnector, έργο κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ, η έκθεση αναφέρει ότι η Τουρκία «συνέχισε να εμποδίζει τις έρευνες», ενώ το καθεστώς παρατηρητή του τουρκικού διαχειριστή TEİAŞ στον ENTSO-E δεν ανανεώθηκε τον Ιούνιο του 2026.
Στην εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Τουρκία «παρέμεινε ανοιχτή σε ουσιαστικές ανταλλαγές με την ΕΕ», όμως «δεν κατέβαλε καμία προσπάθεια να βελτιώσει την ευθυγράμμισή της με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΑ), παρά τον δηλωμένο στρατηγικό της στόχο για ένταξη στην ΕΕ». Το ποσοστό ευθυγράμμισης με τις δηλώσεις του Ύπατου Εκπροσώπου και τις αποφάσεις του Συμβουλίου για κυρώσεις ήταν «πολύ χαμηλό», 4% την 1η Σεπτεμβρίου 2026, από 3% το 2025.
Επιπλέον, η Τουρκία δεν ευθυγραμμίστηκε με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας, αλλά «συνεργάστηκε εν μέρει» για να αποφευχθεί η καταστρατήγησή τους μέσω του εδάφους της. Οι εξαγωγές προϊόντων της Κοινής Λίστας Υψηλής Προτεραιότητας ΕΕ προς τη Ρωσία μειώθηκαν κατά 86% το 2025 σε σχέση με το 2023, παραμένουν όμως υψηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα. Η Τουρκία έχει επίσης αναδειχθεί σε «μείζον κέντρο εμπορίας προϊόντων πετρελαίου, παρέχοντας ουσιαστικά έσοδα στη Ρωσία», ενώ η Επιτροπή ζητά επειγόντως περισσότερες προσπάθειες και τους κινδύνους από τον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας. Ευρωπαίος αξιωματούχος που ενημέρωσε τον Τύπο, τόνισε ότι «η καταστρατήγηση των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας παραμένει σημαντική. Η Τουρκία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο, αλλά θα έπρεπε να σημειώσει περισσότερη».
Η έκθεση αναφέρει ακόμη ότι η Τουρκία «συνεχίζει να επιδιώκει συμμετοχή στην ΚΕΠΑ και σε πρωτοβουλίες άμυνας της ΕΕ, διατηρώντας ταυτόχρονα την πολιτική του αποκλεισμού ενός κράτους μέλους της ΕΕ από τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ». Προσθέτει ότι η «στενή ερμηνεία» του πλαισίου συνεργασίας ΕΕ–ΝΑΤΟ από την Τουρκία «συνεχίζει να αποτελεί εμπόδιο» στην ενίσχυση βασικών πτυχών μιας γνήσιας και βιώσιμης σχέσης μεταξύ των δύο οργανισμών. Στο ίδιο κεφάλαιο καταγράφονται η υπογραφή, στις 7 Αυγούστου 2026, της Κοινής Αμυντικής Συμφωνίας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, καθώς και η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, για άρση των κυρώσεων CAATSA και ετοιμότητα εξέτασης πώλησης F-35 προς την Τουρκία, με σύνδεση προς την πιθανή πώληση του ρωσικού συστήματος S-400 σε τρίτη χώρα.
Για τη Μέση Ανατολή, αναφέρεται ότι η Τουρκία ευθυγραμμίστηκε με τη θέση της ΕΕ για την ανάγκη διπλωματικής λύσης στον πόλεμο στο Ιράν και για την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, και συμμετέχει στη Διεθνή Συμμαχία για την εφαρμογή της λύσης δύο κρατών. Η θέση της για τη Χαμάς, την οποία η Άγκυρα θεωρεί «θεμιτό πολιτικό συνομιλητή», η Κομισιόν αναφέρει ότι «δεν μπορεί να συμβιβαστεί» με αυτήν της ΕΕ, που έχει εντάξει τη Χαμάς στις τρομοκρατικές οργανώσεις. Οι σχέσεις με το Ισραήλ «συνέχισαν να επιδεινώνονται», με την Τουρκία να έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης για δεκάδες Ισραηλινούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Άμυνας. Η διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία «προχώρησε» κατά την περίοδο αναφοράς.
Στο εσωτερικό μέτωπο, η έκθεση κάνει λόγο για «σοβαρή αιτία ανησυχίας» όσον αφορά τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, με συνεχιζόμενη «δημοκρατική οπισθοδρόμηση». Αναφέρεται στη συνεχιζόμενη κράτηση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, του οποίου η δίκη ξεκίνησε στις 9 Μαρτίου 2026 και με κατηγορητήριο που προβλέπει ποινή έως 2.430 έτη φυλάκισης. Αναφέρεται επίσης στην ακύρωση, τον Μάιο του 2026, από εφετείο των συνεδρίων του CHP, καθώς και στην αναστολή ή σύλληψη 22 δημάρχων του CHP από την 1η Σεπτεμβρίου 2025, με το σύνολο να φτάνει τους 49 από τις τελευταίες τοπικές εκλογές.
Η Τουρκία παραμένει σε «πρώιμο στάδιο προετοιμασίας» στον τομέα του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ, όπως σημειώνεται, «η οπισθοδρόμηση συνεχίστηκε». Η έκθεση επισημαίνει ότι η περίοδος αναφοράς παρείχε «περαιτέρω αποδείξεις του ελέγχου που ασκεί η εκτελεστική εξουσία επί της δικαιοσύνης». Η Ευρεία Σύνθεση του ΕΔΔΑ χαρακτήρισε την παρατεταμένη κράτηση του Οσμάν Καβαλά κατάφωρη άρνηση δικαιοσύνης. Για την ελευθερία του Τύπου, η έκθεση αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2026 το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων (TMSF) κατέσχεσε τον Halk TV, διόρισε διαχειριστές και τον έβγαλε εκτός αέρα, και ότι 74 δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στα ΜΜΕ συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν ή παρέμειναν υπό προσωρινή κράτηση μεταξύ Σεπτεμβρίου 2025 και Σεπτεμβρίου 2026, έναντι 51 την αντίστοιχη περίοδο του 2024-2025.
Στη μετανάστευση, η Δήλωση ΕΕ–Τουρκίας του 2016 συνέχισε κατά την Κομισιόν να να αποδίδει αποτελέσματα και παρέμεινε το βασικό πλαίσιο συνεργασίας. Η Τουρκία φιλοξενεί 2,3 εκατ. πρόσφυγες και η ΕΕ έχει κινητοποιήσει 12,5 δισ. ευρώ από το 2011. Η Επιτροπή ζητά από την Τουρκία να εφαρμόσει πλήρως τη Δήλωση του Μαρτίου 2016, να επαναλάβει τις επιστροφές από τα ελληνικά νησιά και να εφαρμόσει όλες τις διατάξεις της Συμφωνίας Επανεισδοχής έναντι όλων των κρατών μελών. Στα θέματα θεωρήσεων, η Τουρκία «συνεχίζει να εφαρμόζει μεροληπτική πολιτική θεωρήσεων έναντι υπηκόων της Κύπρου» και δεν σημείωσε πρόοδο στα έξι ανεκπλήρωτα κριτήρια του οδικού χάρτη για την απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων.
Στην οικονομία, η Τουρκία ήταν το 2025 ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ, με διμερές εμπόριο που έφτασε σε «ιστορικό υψηλό, άνω των 218 δισ. ευρώ». Η Επιτροπή εκτιμά ότι η χώρα είναι πολύ προχωρημένη στη δημιουργία λειτουργικής οικονομίας της αγοράς και σημείωσε κάποια πρόοδο. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, γύρω στο 31% σε ετήσια βάση από τα τέλη του 2025, και η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας δεν έχει ακόμη εδραιωθεί.
Πηγή: ΚΥΠΕ
